به گزارش خبرگزاری حوزه، در گزیدهای از گفتوگوی رسانه افق حوزه با دکتر کامیار صداقتثمر حسینی، پژوهشگر تاریخ و تراث شیعی، این پرسش مهم بررسی میشود که آیا حمایت روحانیت و جامعه شیعی از مسئله فلسطین، پدیدهای متأخر و صرفاً سیاسی است یا ریشه در عمق باورهای دینی و کنشگریهای تاریخی پیش از انقلاب اسلامی دارد؟ متن این شبهه تاریخی از گفتوگو تقدیم شما فرهیختگان می شود.
پرسش:
* آیا حمایت روحانیت و جامعه شیعی از مسئله فلسطین، پدیدهای متأخر و صرفاً سیاسی است یا ریشه در عمق باورهای دینی و کنشگریهای تاریخی پیش از انقلاب اسلامی دارد؟
پاسخ تفصیلی:
با توجه به تحولات اخیر منطقه، وضعیت منابع تاریخی ما درباره تعامل روحانیت شیعه با مسئله فلسطین چگونه است؟ آیا اسنادی وجود دارد که نشاندهنده عمق حضور علما پیش از انقلاب اسلامی باشد؟
بله، قطعاً. اگر با دقّت در تاریخ بنگریم و اسناد را چون قطعات یک جورچین (پازل) در کنار هم قرار دهیم، درمییابیم که جامعه ایران همواره با دغدغه آزادی فلسطین زندگی کرده است. برای آنان مسئله فلسطین مسئله انسانیت و عدالت در دوران معاصر است.
ایرانیان با رنج و اندوه فلسطینیان غمگین و با شادی آنان شادمانی کردهاند. هرچه تحقیقات جلوتر میرود، نمای واضحتری از فلسطین در ایران آشکار میشود و عرصههای مطالعاتی جدیدی در آن کشف میشود.
استخراج روزافزون اسناد اعلامیهها، تجمعات و فتاوی علما ـ که استاد محمّدحسن رجبی دوانی در آثار خویش بدانها اشاره کرده است، نشان از حضور علمای تهران و سایر شهرهای کشور در مبارزه با صهیونیسم در اوایل دوره پهلوی اول است؛ از جمله آنها اجتماع اعتراضی علماء در آبان ۱۳۱۲ شمسی (برابر با ۲۰ رجب ۱۳۵۲ قمری / ۱۹۳۳ میلادی) است.
در آن زمان که اوج خفقان حکومت پهلویِ اوّل بود و هنوز سالها تا تأسیس رژیم صهیونیستی فاصله داشت، گروهی از علمای تهران در گردهماییای به ستمهای وارد بر فلسطین اعتراض کردند. گرچه خبر این اجتماع در رسانههای داخلی بازتاب نیافت، اما در جراید فلسطینِ آن دوره انعکاس یافت. در بیانیه آن گردهمایی، بهنقل از جراید فلسطین، چنین آمده است:
«ما علما و اندیشمندان اسلامی مقیم طهران، بهصورت رسمی و با قاطعیت، خطاب به همه دولتهای شرق و غرب جهان، اعتراض شدید خود را نسبت به ستمها، تجاوزها و سلسله رویدادهای خونینی که بر برادران مسلمانمان در سرزمین فلسطین روا داشته میشود، اعلام میکنیم و انزجار و ناخرسندی عمیق خود را از تمامی آن فجایع، بهویژه حادثه دردناک اخیر- هجوم نیروهای حکومت تحتالحمایه به مسلمانان و تیراندازی به سوی انبوه معترضانِ مدافع حق و میهنشان- ابراز میداریم. ما اراده کشورهای دادگر و وجدانهای بیدار جهانی را فرامیخوانیم تا با توقف روند مهاجرت سازمانیافته صهیونیستی، به آنچه اکنون در جریان است؛ یعنی کشتار بیگناهان، جنایات خونبار و سیاستهای ریشهکنی که توسط قدرتهای استعماری صورت میپذیرند، پایانی قاطع دهند. این روند، احساسات انسانی را سخت جریحهدار کرده، اندوه عمومی را برانگیخته و دیگر هیچ مجالی برای شکیبایی باقی نگذاشته است.» (۲۰ رجب سال ۱۳۵۲ق)
مجتهدین و علماء: سیّدابوالقاسم کاشانی؛ محمدرضا شیرازی؛ سیّدمحمد امامجمعه تهران؛ اسحاقبن حبیبالله رشتی.۱
در مبارزات ایرانیان علیه صهیونیسم نام آیتالله سیدابوالقاسم کاشانی(ره)، چه در دوره پهلوی اوّل و چه در دوره پهلوی دوّم که حضوری پررنگتر یافت، برجسته است و استقبال مردم از فراخوانهای وی خصوصاً اجتماع عظیم مردمی در سال ۱۳۲۷شمسی در مسجد سلطانی تهران پرشور بودهاست. پس از جستوجوی فراوان، به تصویری از تجمع سال ۱۳۲۷ شمسی در مسجد سلطانی تهران دست یافتم که ازدحام حیرتانگیز مردم را در حمایت از فلسطین نشان میدهد.
یا در نشستِ جمعیّت «اتّحادیه مسلمین» در استقبال از علما در تهران ـ ۷ خرداد ۱۳۲۷ شمسی ـ شاهد حضور مردم و داوطلبانی کفنپوش و آماده جهاد در فلسطین هستیم.
در آن سالها اسامی شهید نوّاب صفوی، شیخ مصطفی رهنما، سیدغلامرضا سعیدی بیرجندی، حاج سراج انصاری و دیگران(ره) بسیار مطرح است. استاد محمدرضا حکیمی(ره) در کتاب «عاشوراء غزه» اشاره دارد که به چشم دیده که در آن دوران، در فیضیه قم دفاتر ثبتنام اعزام مجاهدان داوطلب به فلسطین توسط مراجع عظام شیعه بر پا شده بود.
اینکه آیا نشانی از آن دفاتر را بتوان یافت و تا چه اندازه موجود است، جای تحقیق دارد و ای کاش تاریخ حوزه علمیه قم و حوزههای علمیه امامیه، در دفاع از فلسطین بهصورت فیلمی مستند بر پایه اسناد و مدارک آن دوران به تصویر کشیده شود.
ما در قضایای مبارزه با استعمار بریتانیا و نهضت ملّیشدن صنعت نفت ایران نیز مبارزه با صهیونیسم را از سال ۱۳۲۷ شمسی مشاهده میکنیم. کافی است برخی از سخنرانیهای حسین مکّی را در سال ۱۳۲۷ش در ضرورت قطع معاملات مالی با عوامل صهیونیستی یا جریان استیضاح ساعد مراغهای را که با اخذ رشوه و بدون اطلاع مجلس، مبادرت به شناسایی رژیم غاصب صهیونیستی کرده بود، مورد توجه قرار دهیم. بعد از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۲۲ شمسی، مبارزه با صهیونیسم، بخشی ثابت و جداییناپذیر از استقلالخواهی ایرانیان و مبارزه با استعمار ایالات متحده آمریکا شد.
اولین نامهنگاریهای علمای شیعه امامیه با مقام پاپ واتیکان نیز درباره فلسطین است که امتداد آن از سال ۱۳۲۷ شمسی آغاز شد؛ نظیر نامه آیتالله سیدمحمد بهبهانی(ره) به مقام پاپ که متن آن توسط حضرت امام خمینی(قدس) نوشته شده بود.
بعدها آیات ابوالحسن شعرانی، میرزا خلیل کمرهای، محمد خالصی(ره) تا آیتاللهالعظمی سیدعلی سیستانی این ارتباطات با واتیکان را بهمنظور دفاع از فلسطین دنبال کردند.
حتی در گستره ادب پارسی نیز میتوان گنجینهای بزرگ از «شعر فلسطین» را از روزگار پهلویِ نخست تا به امروز گردآورد که نام بسیاری از بزرگان شعر فارسی، چون محمدحسین شهریار و سیدکریم امیری فیروزکوهی در آن میدرخشد.
تقریباً تمامی شاعران صاحبسبکِ دوران انقلاب اسلامی ـ از حمید سبزواری و مهرداد اوستا و طاهره صفارزاده گرفته تا سیدعلی موسوی گرمارودی، نصرالله مردانی، علی معلم دامغانی، حسن حسینی، قیصر امینپور، احمد عزیزی و سلمان هراتی و دیگران ـ در سرودههای خود به فلسطین پرداختهاند.
اگر این مجموعه اشعار گردآوری شود، کتابی قطور با عنوان «فلسطین در شعر فارسی» پدید خواهد آمد که بهخوبی گواه این مدعاست.
نظر شما